Zielona herbata

Według legendy wszystko zaczęło się, gdy cesarz chiński Szen Nung wypoczywał pod drzewem dzikiej herbaty z dzbanem przegotowanej wody, którą pił ze względów higienicznych. Cesarz zapatrzony w piękno natury nie zauważył, gdy lekki wiatr strącił do jego dzbana kilka listków. Gdy tylko wychylił łyk, nowy smak zachwycił go, i tak narodziła się herbata.

Opowieść indyjska przypisuje odkrycie właściwości zielonej herbaty mnichowi Bodhidharma. Mnich miał spędzić 7 lat medytując bez chwili snu. Gdy został mu zaledwie dzień, ogarnęło go zmęczenie. Zerwał więc kilka liści z drzewa herbacianego i zaczął je żuć. Zmęczenie opuściło go wtedy od razu.

Tyle o legendach, natomiast jednoznacznie nie da się powiedzieć, jak było naprawdę. Najstarsze pisemne wzmianki na temat herbaty pochodzą z VIII w. p. n. e. z księgi Chou Huna, mówi się, że tradycja sięga 5 tysięcy lat. Pierwotnie napar wytwarzano z liści dzikich drzew herbacianych, dopiero w III w. n. e. rozwinęła się uprawa tej rośliny i jej przetwórstwo.

W VIII w. chiński poeta Lu You stworzył Świętą Księgę Herbaty. Zawierała ona opis krzewu herbacianego, narzędzi potrzebnych do zbiorów i przetwarzania liści, przyborów niezbędnych do przygotowania naparu, a także spis plantacji i wielbicieli picia herbaty.

Herbata pojawiła się poza granicami Chin dopiero w 803 roku n.e., kiedy to mnich Dengo Daishi przywiózł pierwsze nasiona krzewu herbacianego do Japonii. Japoński cesarz Saga tak zachwycił się napojem, że nakazał uprawę krzewu w kilku prowincjach.
Kultura picia herbaty przyjęła w Japonii zupełnie inną postać niż w Chinach. W Japonii narodziła się ceremonia parzenia herbaty związana z ascetyczną filozofią i estetyką buddyzmu zen, zwana Cha-no-yu, Droga Herbaty, która do dzisiaj kultywowana jest w tym kraju. Jest to sztuka, która odznacza się umiłowaniem piękna. W Chinach natomiast obrzędy związane z piciem herbaty na przestrzeni wieków uległy silnej regionalizacji. Dziś każda mniejszość narodowa ma tam swoją ceremonię parzenia i picia herbaty. Napój jest w Chinach darzony tak wielkim szacunkiem, że stanowi kluczowy element tradycyjnego obrzędu zaślubin.

Europejczycy zetknęli się z herbatą w połowie XVI w., kiedy Rosjanie zajmowali Syberię i tereny spowinowacone dyplomatycznie z Chinami. Pierwsza wzmianka na temat herbaty w Europie Zachodniej jest zawarta w dziele Historia Indii pióra J.P. Maffei, jezuity (1589 r.).

Najstarsze polskie zapiski na temat herbaty pojawiają się w liście króla Jana II Kazimierza do żony Ludwiki Marii, datowanym na XVII w. Zanim zwyczaj picia herbaty rozpowszechnił się w drugiej połowie XVII w., napar był traktowany jako lek. Jednakże ze względu na cenę herbata pozostała na królewskim dworze i wśród magnatów, szlachty i bogatych mieszczan. W XIX w. herbacie pomogły się rozpowszechnić samowary sprowadzone przez wojska rosyjskie.